فاجعه ی برودپیک: دیدگاه دکتر مساعدیان

خستگی مفرط ، خواب مرگ و تخلیه انرژی در ارتفاع بالا (گذری بر حادثه برودپیک):

تالیف: دکتر حمید مساعدیان

عضو کمیسیون پزشکی اتحادیه جهانی کوه نوردی
مدیر مسئول انجمن پزشکی کوهستان ایران

 

 

شاید هنوز زود باشد تا بتوانیم به کالبدشکافی حادثه اخیر در برودپیک بپرداریم. حادثه اخیر در برودپیک، حادثه ناگوار دیگری در تاریخ کوه نوردی کشورمان بود. علت شناسی چنین اتفاقاتی شاید بتواند از بروز چنین حوادثی بکاهد. مشابه چنین حادثه ای پنج سال پیش در قله تیلیچو پیک و سه سال پیش در سقوط زنده یاد لیلا اسفندیاری اتفاق افتاد و دو از بهترین کوه نوردان این کشور (زنده یاد دکتر سعید بهالو) را از بین ما برد. مقاله پیش رو گذری بر علل بروز چنین حوادثی دارد توجه کافی به این عوامل میتواند این سرمایه ها را برای افتخارات بیشتر در آینده حفظ کند. تلاش کنیم صعودهایی ایمن تر از پیش داشته باشیم.

 خواب آلودگی در ارتفاع
خستگی مفرط و حضور طولانی مدت و بیش از حد توان انسان در ارتفاع، تخلیه انرژی در کوه نوردی(و اصطلاحا خواب مرگ) یکی از علائم و نشانه های مهم و خطرناک و زمینه ساز بروز حوادث در ورزش کوه نوردی می باشد. عوامل مختلفی می تواند باعث بروز خستگی مفرط در هنگام کوه نوردی باشد که بعضا می تواند علامت خطری جدی و هشدار دهنده در کوه نوردان باشد. علامتی که گاها خود کوهنورد به آن بی توجه بوده و آگاهی به وضعیت خطرناک خود ندارد و بمرور زمان به مرحله خطرناکی از عدم آگاهی به زمان و مکان می رسد.
 این وضعیت پیش از اینکه خود کوه نورد به آن توجه کند می تواند هشداری جدی برای سایر همنوردان و خصوصا سرپرست تیم باشد تا جایی که شرایط لحظه به لحظه بحرانی تر و خطرناکتر شود. شاید بارها در طی صعود به ارتفاعات چه بصورت انفرادی و چه بصورت گروهی ،خود یا همنوردتان دچار چنین حالتی شده اید و بحدی انرژی خود را ازدست داده اید که می تواند شرایط را تا مرحله خطرناک یا اصطلاحا "خواب مرگ" پیش ببرد.
توجه به علل بروز خستگی مفرط در کوه نوردی می تواند از بروز حادثه یا فاجعه ای جدی جلوگیری کند. این امر باید بیشر متوجه همنوردان و سرپرست تیم باشد. شرایط صعود خصوصا در ساعات متوالی صعود در یک یا جند روز و درنزدیکی قله خصوصا صعودهای بلند 8000 متری می تواند پیش زمینه فاجعه ای غیر قابل جبران و حتی مرگ باشد.

عوامل بروز خستگی مفرط:

1- ارتفاع زدگی و بیماری حاد کوهستان: از علل اصلی خستگی مفرط در ارتفاع و متعاقب آن ادم مغزی و ادم ریوی عامل افزایش ارتفاع و کاهش فشار هوا و کمبود اکسیژن می تواند باشد. بیماری حاد کوهستان می تواند باعث خستگی مفرط، و در نتیجه کندی حرکات ،احساس سنگینی ،confusion یا عدم آگاهی به زمان و مکان و در شب هنگام و وقت استراحت باعث بی خوابی و خواب سبک گردد. در طی صعود خصوصا در ارتفاع بالای 7000 متر اگر علائم خواب آلودگی به فرد دست دهد ازعلائم هشدار و بسیار خطرناک می تواند باشد.

بی توجهی به خستگی مفرط ناشی از ارتفاع و بیماری حاد کوهستان که ناشی از ادم خفیف مغزی است می تواند کم کم منجر به علائم جدی تر وعلائم ادم مغزی شود که می تواند افت هوشیاری و مراحل پیش کما و درنهایت بیهوشی ناگهانی و مرگ را بهمراه داشته باشد. پس در طی صعود وضعیت کوه نورد باید مورد توجه سرپرست تیم و سایر همنوردان حاضر در برنامه صعود قرار گیرد و در صورت مشاهده علائم خستگی مفرط نسبت به کاهش ارتفاع و برطرف کردن وضعیت موجود هر چه سریعتر اقدام کرد.
بهترین وموثرترین راه درمان چنین وضعیتی کاهش ارتفاع و فرود می باشد. عدم پذیرش و مقاومت در برابر کاهش ارتفاع می تواند صدمات جبران ناپذیر جانی بهمراه داشته باشد.

2-  هیپوترمی و کاهش دمای عمومی بدن: یکی از علت های اصلی خستگی مفرط در ارتفاع، سرمای شدید و متعاقب آن کاهش دمای عمومی بدن است. این وضعیت خصوصا در فصل زمستان و یا در برنامه های طولانی مدت و 8000 متری و شرایط سرما و هوای سرد پیش می آید(اتفاقی که در حادثه اخیر برودپیک افتاده است). در برنامه های هیمالیانوردی، در صعود از یخچالها و ارتفاع بالا که هوا سردتر می باشد این وضعیت بیشتر بوجود می آید. گرم نگهداشتن بدن در طی صعود، داشتن و استفاده از مایعات گرم(که متاسفانه در این صعود به آن توحه نشده است)، پوشش کافی و تحرک مداوم و پیوسته می تواند ریسک وخطر هیپو ترمی را  کم کند. در هیمالیانوردی که همیشه شرایط سرما حکمفرماست و گاهی دمای هوا در ابتدای صبح در شرایط هوای ثابت و بدون باد به 50 تا 60 درجه زیر صفر می رسد بسیار بیشتر باید احتیاط کرد.

3- فعالیت زیاد بیش از حد توانایی کوه نورد: گاها در ورزش کوه نوردی شرایطی بوجود میآید که فرد ناچارا باید مدت طولانی حتی تا 15 یا 20 ساعت و یا بیشتر بطور پیوسته به فعالیت کوه نوردی جدی و در ارتفاع بالا بپردازد(در اینجا می توانید برنامه های صعودهای گذشته خود را مرور کنید).

4- بی خوابی های پیش از برنامه:درروزهای صعود قله و هوای طوفانی که شرایط رسیدن به هدف و قله مشکل تر می شود و فرد ناچار است ساعتها به فعالیت در شرایط سخت بپردازد خستگی مفرط بر انسان مستولی شده و فرد را از توان می اندازد. در چنین وضعیتی کندی حرکات بدن ناشی از خستگی مفرط وضعیت را بدتر کرده و فرد کم کم بسمت شرایط بحرانی پیش می رود که در صورت ادامه چنین وضعیتی ،خطر مرگ کوه نورد را بیشتر تهدید می کند. یکی از عوامل دیگر خواب آلودگی در برنامه های کوه نوردی صعودهای شبانه، عزیمت های شبانه به قلل(جزو لاینفک برنامه های هیمالیانوردی است) و بی خوابی های زمینه ای و عدم استراحت کافی در طی برنامه است که می تواند تاثیر قابل ملاحظه ای در حین اجرای برنامه برای کوهنورد داشته باشد. برنامه های سنگین کوه نوردی اگر با استراحت کافی پیش از برنامه و در طی برنامه همراه نباشد می تواند در حین اجرای برنامه باعث خواب آلودگی مفرط برای کوه نورد باشد که این شرایط در ارتفاعات بالای 6000 متر و در صعود به قلل بلند دنیا که بیماری حاد کوهستان یا ارتفاع زدگی هم مزید بر علت است می تواند خواب آلودگی را تشدید کند.
برنامه ریزی زمانی مناسب و درنظر گرفتن زمان استراحت کافی می تواند شرایط بهتر وایمن تری را برای کوه نورد فراهم کند تا با هوشیاری بیشتر وتمرکز بهتر بتواند صعود موفق تری داشته باشد.

5- گرسنگی طولانی و کاهش قند خون: یک کوه نورد خصوصا در شرایط فعالیت سنگین می بایست به وضعیت تغذیه ای خود توجه کافی داشته باشد. عدم همراه داشتن غذا و آب کافی، عدم استفاده از میان وعده های غذایی، بی اشتهایی ناشی از بیماری ارتفاع، عدم تنوع غذایی و... می تواند براحتی سطح قند خون کوه نورد را کاهش داده و فرد را در ابتدا دچار بی حالی و رخوت و سستی کرده و بمرور زمان دچار خواب آلودگی کند. پس باید برای رژیم غذایی خود در پیش و حین برنامه های کوهنوردی خصوصا در ارتفاع بالا برنامه ریزی دقیق داشت.
مصرف صبحانه مقوی و کم حجم، استفاده از تنقلات و استفاده از قندهای ساده بصورت شکلات، شیرینی، آبنبات و بیسکویت و... بعنوان مواد قندی که براحتی هضم و جذب می شوند و می تواند سطح قند خون را در حد نرمال و نیاز بدن نگهدارد و استفاده از مواد قندی پلیمر و چند ملکولی نظیر نان، ماکارونی، برنج، سیب زمینی و... که بتواند ذخیره قندی و گلیکوژن کافی در کبد و سایر ارگانها نظیر عضلات را برای حداقل 8 تا12 ساعت تامین کند می تواند از افت قند خون جلوگیری کند.

یک کوه نورد باید ذخیره چربی مناسب و کافی داشته باشد. داشتن ذخیره چربی مناسب در مواقع ضرورت که ذخیره قندی انسان تحلیل می رود می تواند تا حدی جایگزین ذخایر قندی کاهش یافته بدن در حین برنامه باشد. پس  توجه به تغذیه خوب و با کیفیت می تواند از ایجاد زمینه کاهش قند خون وخواب آلودگی جلوگیری کند. اصول تغذیه خوب را در ورزش کوهنوردی باید حتما آموخت و آن را در حین برنامه اجرا کرد.

6- گم کردن مسیر در طی فرود: بعد از صعود قله و لذت صعود، بی توجهی به مسیر صحیح فرود و گم کردن مسیر از عوامل اصلی بروز حوادث در برنامه های بلند و هیمالیانوردی است. حادثه سال گذشته در قله ماناسلو و سقوط زنده یاد جعفر ناصری در هنگام فرود  از دسته چنین بی توجهی ها و بروز حوادث است. اعتماد بیش از حد به ابزار های جهت یابی و از جمله جی پی اس، نداشتن دید کافی در هنگام فرود، لذت وافر ناشی از صعود قله و بی توجهی به سایر فاکتورها همه زمینه ساز حادثه ای دیگر است.

7- تجمیع عوامل یادشده: همه عواملی که که در بالا بیان شد می تواند دست به دست هم داده و یک تراژدی را بیافریند. بدین واسطه یک کوه نورد باید نسبت به همه عوامل فوق دقت لازم را داشته تا این عوامل باعث بروز فاجعه ای جبران ناپذیر نشود. شرایطی را در نظر بگیرید که کوهنوردی در نهایت خستگی  در ارتفاع بالای  7000 متر یا بالاتر و درهوای سرد 30- 40 درجه زیر صفر بخواهد بمدت 15 یا 18 ساعت به کوهنوردی سنگین بپردازد. این عوامل را سهل نگیریم و به سلامتی خود و همنوردان مان بیشتر توجه کنیم. عدم برنامه ریزی زمانی و بی توجهی به تمامی یا بخشی از عوامل یاد شده در بالا می تواند براحتی باعث بروز حادثه ای غیر قابل تصور و فاجعه ای بزرگ باشد. حوادثی نظیر مرگ زنده یاد لیلا اسفندیاری از بانوان کوه نورد کشورمان در سال های گذشته، فاجعه تاسف بار سقوط دکتر سعید بهالو در قله تیلیچو پیک، حادثه نانگاپاربات، حادثه برنامه زمستانی گرده آلمانها که منجر به کشته شدن دو تن از کوه نوردان خوب کشورمان شد و....همگی به نوعی از عوامل ذکر شده در بالا نشات می گرفتند.

در کوهستان همیشه حوادث در کمین است و کوهستان زاینده حوادث است – مراقب باشیم. 

 

 

انتشار در تلگرام. گروه " نقد و بررسی برنامه ها و حوادث کوه نوردی"

 

 

                                                                                            

  
نویسنده : فرامرز نصیری ; ساعت ٥:٥٦ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٩ اردیبهشت ۱۳٩٥
    پيام ها    +